विश्व की प्रमुख झीलें विश्व भूगोल का एक महत्वपूर्ण विषय है, जिसमें पृथ्वी पर स्थित विभिन्न विशाल और प्रसिद्ध झीलों का अध्ययन किया जाता है। ये झीलें न केवल प्राकृतिक सुंदरता का प्रतीक हैं, बल्कि जल संसाधनों, जैव विविधता और मानव जीवन के लिए भी अत्यंत महत्वपूर्ण भूमिका निभाती हैं।
विश्व की प्रमुख झीलें
उत्तरी अमेरिका

महान झीलें (ग्रेट लेक्स) – कनाडा व संयुक्त राज्य अमेरिका
- आकृति: उंगलियों के समान परस्पर जुड़ी हुई झीलें
क्षेत्रफल के अनुसार (बड़ी से छोटी)
| 1. सुपीरियर झील 2. ह्यूरॉन झील 3. मिशिगन झील 4. ईरी झील 5. ओंटारियो झील |
पश्चिम से पूर्व
- सुपीरियर
- मिशिगन
- ह्यूरॉन
- ईरी
- ओंटारियो
कनाडा–USA विभाजन
- 5 में से 4 झीलें दोनों देशों द्वारा साझा की जाती है (50:50)
- पूर्ण रूप से USA में बहने वाली झील : मिशिगन झील
कनाडा की झीलें (उत्तर से दक्षिण में)
- ग्रेट बेयर झील
- ला मात्रे झील
- ग्रेट स्लेव झील
- अथाबास्का झील
- रेनडियर झील
- विनिपेग झील
|
झील (देश) |
नदी |
महत्वपूर्ण विशेषताएँ |
|
ग्रेट बेयर झील (कनाडा) |
ग्रेट बेयर नदी |
|
|
ला मात्रे झील (कनाडा) |
|
|
|
ग्रेट स्लेव झील (कनाडा) |
मैकेंज़ी नदी |
|
|
अथाबास्का झील (कनाडा) |
स्लेव नदी(रिविएर दे रोशेर्स) |
|
|
रेनडियर झील (कनाडा) |
रेनडियर नदी |
|
|
मैनिकौगन झील(कनाडा) |
मैनिकौगन नदी |
|
|
इलियमना झील (USA – अलास्का) |
क्विचक नदी |
|
|
विनिपेग झील (कनाडा) |
नेल्सन नदी |
|
|
निपिगॉन झील (कनाडा) |
निपिगॉन नदी |
|
|
सुपीरियर झील (USA/कनाडा) |
सेंट मैरी नदी |
|
|
मिशिगन झील (USA) |
सेंट मैरी नदी (ह्यूरॉन झील के माध्यम से) |
|
|
ह्यूरॉन झील (USA/कनाडा) |
सेंट क्लेयर नदी |
|
|
ईरी झील (USA/कनाडा) |
नियाग्रा नदी |
|
|
ओंटारियो झील (USA/कनाडा) |
सेंट लॉरेंस नदी |
|
|
फोर्ट पेक झील (USA) |
मिसौरी नदी |
|
|
सकाकाविया झील (USA) |
मिसौरी नदी |
|
|
ओहयो झील (USA) |
मिसौरी नदी |
|
|
ग्रेट साल्ट झील (USA) |
|
|
|
पॉवेल झील (USA) |
कोलोराडो नदी |
|
|
मीड झील (USA) |
कोलोराडो नदी |
|
|
ओकीचोबी झील (USA) |
किसिम्मी नदी / केलूसहाची नदी |
|
|
चापाला झील (मेक्सिको) |
सैंटियागो नदी |
|
|
मानागुआ झील (निकारागुआ) |
टिपिटापा नदी |
|
|
निकारागुआ झील |
सैन जुआन नदी |
|
दक्षिण अमेरिका

|
झील (देश) |
नदी |
महत्वपूर्ण विशेषताएँ |
|
माराकाइबो झील (वेनेजुएला) |
कैटाटुम्बो नदी |
|
|
गुरी झील (वेनेजुएला) |
कैरोनी नदी |
|
|
बल्बीना जलाशय (ब्राज़ील) |
उवटूमा नदी |
|
|
टुकुरुई जलाशय (ब्राज़ील) |
टोकांटिन्स नदी |
|
|
सोब्राडिन्हो जलाशय (ब्राज़ील) |
साओ फ्रांसिस्को नदी |
|
|
इल्हा सोल्तेइरा जलाशय (ब्राज़ील) |
पराना नदी |
|
|
ट्रेस मारियास जलाशय (ब्राज़ील) |
साओ फ्रांसिस्को नदी |
|
|
फर्नास जलाशय (ब्राज़ील) |
रियो ग्रैंड |
|
|
जुनिन झील (पेरू) |
मंतारो नदी |
|
|
पल्काकोचा झील (पेरू) |
क्विलके नदी |
|
|
सारोकोचा झील (पेरू) |
|
|
|
टिटिकाका झील (पेरू/बोलीविया) |
डेसागुआडेरो नदी |
|
|
पूपो झील (बोलीविया) |
डेसागुआडेरो नदी |
|
|
मार् चिक्विटा झील (अर्जेंटीना) |
डुल्से नदी |
|
|
पैटोस लैगून (ब्राज़ील) |
|
|
|
मिरिम लैगून (ब्राज़ील/उरुग्वे) |
साओ गोनकालो चैनल |
|
|
ब्यूनस आयर्स झील / जनरल कैरेरा (अर्जेंटीना/चिली) |
बेकर नदी |
|
|
विएडमा झील (अर्जेंटीना) |
सांता क्रूज़ नदी |
|
|
अर्जेंटीनो झील (अर्जेंटीना) |
सांता क्रूज़ नदी |
|
|
नाहुएल हुआपी झील (अर्जेंटीना) |
लिमाय नदी |
|
|
कोक्रेन / पुएरेडोन झील (चिली/अर्जेंटीना) |
बेकर नदी |
|
|
सैन मार्टिन / ओ’हिगिन्स झील (चिली/अर्जेंटीना) |
पास्कुआ नदी |
|
अफ्रीका

|
झील (देश) |
नदी |
महत्वपूर्ण विशेषताएँ |
|
नासिर झील (मिस्र–सूडान) |
नील नदी |
|
|
ताना झील (इथियोपिया) |
नील नील |
|
|
अबाया झील (इथियोपिया) |
|
|
|
चामो झील (इथियोपिया) |
|
|
|
असल झील (जिबूती) |
|
|
|
तुर्काना / रुडोल्फ झील (केन्या– इथियोपिया) |
ओमो नदी |
|
|
अल्बर्ट झील (युगांडा–कांगो लोकतांत्रिक गणराज्य) |
विक्टोरिया नील / अल्बर्ट नील |
|
|
एडवर्ड झील (युगांडा–कांगो लोकतांत्रिक गणराज्य) |
सेमलिकी नदी |
|
|
किवू झील (रवांडा–कांगो लोकतांत्रिक गणराज्य) |
रुज़िज़ी नदी |
|
|
विक्टोरिया झील (युगांडा–तंजानिया–केन्या) |
कागेरा नदी / श्वेत नील |
|
|
तांगानिका झील (तंजानिया–कांगो लोकतांत्रिक गणराज्य–बुरुंडी–ज़ाम्बिया) |
लूकुगा नदी |
|
|
रुक्वा झील (तंजानिया) |
|
|
|
मलावी झील / न्यासा झील (मलावी–मोजाम्बिक–तंजानिया) |
शायर नदी |
|
|
म्वेरु झील (ज़ाम्बिया–कांगो लोकतांत्रिक गणराज्य) |
लुआपुला / लुवुआ नदियाँ |
|
|
बैंगवेउलू झील (ज़ाम्बिया) |
चाम्बेशी / लुआपुला नदियाँ |
|
|
काहोरा बासा जलाशय (मोजाम्बिक) |
ज़ांबेज़ी नदी |
|
|
करिबा झील (ज़ाम्बिया–ज़िम्बाब्वे) |
ज़ांबेज़ी नदी |
|
|
नगामी झील (बोत्सवाना) |
|
|
|
एटोशा पैन (नामीबिया) |
|
|
|
मक्गाडिकगडी नमक पैन (बोत्सवाना) |
|
|
|
माई-नडोम्बे झील [डेमोक्रेटिक रिपब्लिक ऑफ कांगो] (DRC) |
फ़िमी नदी |
|
|
वोल्टा झील (घाना) |
वोल्टा नदी |
|
|
कैंजी झील (नाइजीरिया) |
नाइजर नदी |
|
|
चाड झील (चाड–नाइजर–नाइजीरिया–कैमरून) |
शारी–लोगोन नदियाँ |
|
|
क्योगा झील (युगांडा) |
विक्टोरिया नील |
|
यूरोप

|
झील |
नदी |
महत्वपूर्ण विशेषताएँ |
|
लो नेघ (उत्तरी आयरलैंड, UK) |
बैन नदी |
|
|
वेनेर्न झील (स्वीडन) |
गोटा नदी |
|
|
मैलारेन (स्वीडन) |
नोरस्ट्रोम नदी |
|
|
वैटर्न (स्वीडन) |
मोटाला नदी |
|
|
इनारी (फिनलैंड) |
पाट्सजोकी (पास्विक) नदी |
|
|
ऊलू / ऊलूयारवी (फिनलैंड) |
ओुलुजोकी नदी |
|
|
ओनेगा (रूस) |
स्विर नदी |
|
|
लाडोगा (रूस) |
नेवा नदी |
|
|
इल्मेन झील (रूस) |
वोल्खोव नदी |
|
|
पाइपस झील (रूस–एस्टोनिया) |
नारवा नदी |
|
|
गोर्की जलाशय (रूस) |
वोल्गा नदी |
|
|
रिबिन्स्क जलाशय (रूस) |
वोल्गा नदी |
|
|
कामा जलाशय (रूस) |
कामा नदी |
|
|
कुइबिशेव / कायबिशेव जलाशय (रूस) |
वोल्गा नदी |
|
|
वोल्गोग्राद जलाशय (रूस) |
वोल्गा नदी |
|
|
काखोव्का जलाशय (यूक्रेन) |
नीपर नदी |
|
|
क्रेमेनचुक जलाशय (यूक्रेन) |
नीपर नदी |
|
|
कीव जलाशय (यूक्रेन) |
नीपर नदी |
|
|
बालाटन झील (हंगरी) |
ज़ाला नदी |
|
|
न्यूसीडल झील (ऑस्ट्रिया–हंगरी) |
|
|
|
जेनेवा झील (स्विट्जरलैंड–फ्रांस) |
रोन नदी |
|
|
कॉन्स्टेंस झील / बोडेन्सी झील (जर्मनी–ऑस्ट्रिया–स्विट्जरलैंड) |
राइन नदी |
|
|
गार्डा (इटली) |
मिनसियो नदी |
|
एशिया

|
झील |
नदी |
महत्वपूर्ण विशेषताएँ |
|
लाडोगा (रूस) |
नेवा नदी |
|
|
ओनेगा (रूस) |
स्विर नदी |
|
|
इल्मेन (रूस) |
वोल्खोव नदी |
|
|
रिबिन्स्क जलाशय (रूस) |
वोल्गा नदी |
|
|
व्दोखा जलाशय (रूस) |
वोल्गा नदी |
|
|
ब्रैट्स्क जलाशय (रूस) |
अंगारा नदी |
|
|
बैकाल झील (रूस) |
सेलेनगा, अंगारा नदियाँ |
|
|
चानी झील (रूस) |
|
|
|
उव्स नूर (मंगोलिया–रूस) |
|
|
|
होव्सगोल नूर (मंगोलिया) |
एगिन गोल नदी |
|
|
ख्यरगास नूर (मंगोलिया) |
|
|
|
खार-उस झील (मंगोलिया) |
खोव्द नदी |
|
|
डोरोन नूर (मंगोलिया) |
|
|
|
ज़ैसान (कज़ाख़स्तान) |
ब्लैक इरतीश, इरतीश नदियाँ |
|
|
बाल्काश (कज़ाख़स्तान) |
इली नदी |
|
|
अलाकोल(कज़ाख़स्तान) |
|
|
|
इस्सिक-कुल (किर्गिज़स्तान) |
|
|
|
लोप नूर (चीन) |
|
|
|
बोस्टन हू (चीन) |
काइदू, कोंगची नदियाँ |
|
|
चिंगहई हू (चीन) |
|
|
|
नामत्सो (चीन–तिब्बत) |
|
|
|
यामद्रोक / यामद्रोक त्सो (चीन–तिब्बत) |
|
|
|
सिलिंग हू (चीन–तिब्बत) |
|
|
|
डोंगटिंग हू (चीन) |
यांग्त्से नदी |
|
|
पोयांग हू (चीन) |
यांग्त्से नदी |
|
|
होंगज़े हू (चीन) |
हुआई नदी |
|
|
ताई हू (चीन) |
— |
|
|
तोनले सैप (कंबोडिया) |
मेकोंग नदी |
|
|
इनावाशिरो(जापान) |
निप्पाशी नदी |
|
|
बिवा (जापान) |
सेटा–योडो नदी |
|
|
सेवन (आर्मेनिया) |
ह्राज़दान नदी |
|
|
वान गोल (तुर्की) |
|
|
|
तुज़ गोल (तुर्की) |
|
|
|
उर्मिया झील (ईरान) |
|
|
|
हामुन-ए-जाज़ मुरियान (ईरान) |
|
|
|
मृत सागर (इजरायल–जॉर्डन) |
जॉर्डन नदी |
|
|
सेम्बन–नायका समुद्र (श्रीलंका) |
|
|
|
काप्ताई झील / कर्णफुली जलाशय (बांग्लादेश) |
कर्णफुली नदी |
|
ऑस्ट्रेलिया

|
झील |
नदी |
महत्वपूर्ण विशेषताएँ |
|
आर्गिल झील |
ऑर्ड नदी |
|
|
वुड्स झील |
— |
|
|
ग्रेगरी झील |
स्टर्ट क्रीक |
|
|
मैके झील |
|
|
|
डिसअपॉइंटमेंट / कुम्पुपिनटिल झील |
|
|
|
कार्नेगी झील |
|
|
|
वेल्स झील |
|
|
|
ऑस्टिन झील |
|
|
|
बार्ली झील |
||
|
मूर झील |
|
|
|
कोवान झील |
|
|
|
लेफ्रॉय झील |
|
|
|
डंडास झील |
|
|
|
केरी झील |
|
|
|
गेर्डनर झील |
|
|
|
आयर / काटी थांडा झील |
कूपर क्रीक, वॉरबर्टन नदी |
|
|
टोरेंस झील |
|
|
|
ब्लैंच झील |
|
|
|
फ्रोम झील |
|
