{"id":148701,"date":"2025-08-29T17:45:01","date_gmt":"2025-08-29T12:15:01","guid":{"rendered":"https:\/\/rajras.in\/?page_id=148701"},"modified":"2025-09-05T14:41:04","modified_gmt":"2025-09-05T09:11:04","slug":"nuclear-magnetic-resonance","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/","title":{"rendered":"\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926<\/strong> \u092d\u094c\u0924\u093f\u0915\u0940 \u0915\u093e \u090f\u0915 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924 \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u092e\u0947\u0902 \u092a\u0930\u092e\u093e\u0923\u0941 \u0915\u0947 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0915\u094b \u0936\u0915\u094d\u0924\u093f\u0936\u093e\u0932\u0940 \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0914\u0930 \u0930\u0947\u0921\u093f\u092f\u094b \u0924\u0930\u0902\u0917\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935 \u092e\u0947\u0902 \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u091a\u093f\u0915\u093f\u0924\u094d\u0938\u093e \u0928\u093f\u0926\u093e\u0928 \u0924\u0925\u093e \u092a\u0926\u093e\u0930\u094d\u0925\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0938\u0942\u0915\u094d\u0937\u094d\u092e \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0915\u094b \u0938\u092e\u091d\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u094d\u092f\u093e\u092a\u0915 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n<style>.kb-table-of-content-nav.kb-table-of-content-id148701_1d1fc1-a7 .kb-table-of-content-wrap{padding-top:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);padding-right:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);padding-bottom:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);padding-left:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);background-color:var(--ast-global-color-6);border-top:1px solid transparent;border-right:1px solid transparent;border-bottom:1px solid transparent;border-left:1px solid transparent;border-top-left-radius:10px;border-top-right-radius:10px;border-bottom-right-radius:10px;border-bottom-left-radius:10px;}.kb-table-of-content-nav.kb-table-of-content-id148701_1d1fc1-a7 .kb-table-of-contents-title-wrap{padding-top:0px;padding-right:0px;padding-bottom:0px;padding-left:0px;}.kb-table-of-content-nav.kb-table-of-content-id148701_1d1fc1-a7 .kb-table-of-contents-title{font-weight:regular;font-style:normal;}.kb-table-of-content-nav.kb-table-of-content-id148701_1d1fc1-a7 .kb-table-of-content-wrap .kb-table-of-content-list{font-weight:regular;font-style:normal;margin-top:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);margin-right:0px;margin-bottom:0px;margin-left:0px;}.kb-table-of-content-nav.kb-table-of-content-id148701_1d1fc1-a7 .kb-toggle-icon-style-basiccircle .kb-table-of-contents-icon-trigger:after, .kb-table-of-content-nav.kb-table-of-content-id148701_1d1fc1-a7 .kb-toggle-icon-style-basiccircle .kb-table-of-contents-icon-trigger:before, .kb-table-of-content-nav.kb-table-of-content-id148701_1d1fc1-a7 .kb-toggle-icon-style-arrowcircle .kb-table-of-contents-icon-trigger:after, .kb-table-of-content-nav.kb-table-of-content-id148701_1d1fc1-a7 .kb-toggle-icon-style-arrowcircle .kb-table-of-contents-icon-trigger:before, .kb-table-of-content-nav.kb-table-of-content-id148701_1d1fc1-a7 .kb-toggle-icon-style-xclosecircle .kb-table-of-contents-icon-trigger:after, .kb-table-of-content-nav.kb-table-of-content-id148701_1d1fc1-a7 .kb-toggle-icon-style-xclosecircle .kb-table-of-contents-icon-trigger:before{background-color:var(--ast-global-color-6);}@media all and (max-width: 1024px){.kb-table-of-content-nav.kb-table-of-content-id148701_1d1fc1-a7 .kb-table-of-content-wrap{border-top:1px solid transparent;border-right:1px solid transparent;border-bottom:1px solid transparent;border-left:1px solid transparent;}}@media all and (max-width: 767px){.kb-table-of-content-nav.kb-table-of-content-id148701_1d1fc1-a7 .kb-table-of-content-wrap{border-top:1px solid transparent;border-right:1px solid transparent;border-bottom:1px solid transparent;border-left:1px solid transparent;}}<\/style>\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-luminous-vivid-orange-color has-text-color has-background has-link-color wp-elements-b69593d437c4ef2cefef23c6ae195876\" style=\"border-radius:10px;background-color:#fcb90059;padding-top:6px;padding-right:6px;padding-bottom:6px;padding-left:6px\"><strong>\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 (Nuclear Magnetic Resonance &#8211; NMR)<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 (NMR) \u090f\u0915 <strong>\u0938\u094d\u092a\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u094b\u0938\u094d\u0915\u094b\u092a\u093f\u0915 \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915<\/strong> \u0939\u0948 \u091c\u094b <strong>\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u092a\u094d\u0930\u091a\u0915\u094d\u0930\u0923 (Nuclear Spins) \u0915\u0940 \u092c\u093e\u0939\u0930\u0940 \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0914\u0930 \u0930\u0947\u0921\u093f\u092f\u094b-\u0906\u0935\u0943\u0924\u094d\u0924\u093f \u0924\u0930\u0902\u0917\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u0905\u0902\u0924\u0903\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e<\/strong> \u0915\u094b \u092e\u093e\u092a\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>NMR \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915 \u0915\u0940 \u0916\u094b\u091c 1946 \u092e\u0947\u0902 \u092b\u0947\u0932\u093f\u0935 \u092c\u094d\u0932\u094b\u091a \u0935 \u090f\u0921\u0935\u0930\u094d\u0921 \u092a\u0930\u0938\u0947\u0932 \u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0925\u0940\u0964&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>\u0907\u0938 \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915 \u0915\u0947 \u091a\u093f\u0915\u093f\u0924\u094d\u0938\u0915\u0940\u092f \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 (MRI) \u0915\u0940 \u0936\u0941\u0930\u0942\u0906\u0924 \u0930\u0947\u092e\u0923\u094d\u0921 \u0915\u0947\u092e\u0947\u0921\u093f\u092f\u0928 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0915\u0940 \u0917\u092f\u0940 \u0925\u0940\u0964&nbsp;<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-background\" style=\"background-color:#0270ba59;padding-top:6px;padding-right:6px;padding-bottom:6px;padding-left:6px\"><strong>NMR \u0915\u0947 \u092e\u094c\u0932\u093f\u0915 \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u092a\u094d\u0930\u091a\u0915\u094d\u0930\u0923 (Nuclear Spin):<\/strong>&nbsp;<\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u092a\u0930\u092e\u093e\u0923\u0941 \u0915\u0947 \u090b\u0923\u093e\u0935\u0947\u0936\u093f\u0924 e- \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0915\u0940 \u092a\u0930\u093f\u0915\u094d\u0930\u092e\u093e \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925-\u0938\u093e\u0925 \u0905\u092a\u0928\u0947 \u0905\u0915\u094d\u0937 \u092a\u0930 \u092d\u0940 \u0918\u0942\u0930\u094d\u0923\u0928 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930 \u092a\u0930\u092e\u093e\u0923\u0941 \u0915\u093e \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u091c\u094b \u0915\u093f \u0909\u0938\u092e\u0947\u0902 \u0909\u092a\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924 \u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0949\u0928 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0927\u0928\u093e\u0935\u0947\u0936\u093f\u0924 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0935\u0939 \u092d\u0940 \u0905\u092a\u0928\u0947 \u0905\u0915\u094d\u0937 \u092a\u0930 \u092f\u093e\u0926\u0943\u091a\u094d\u091b\u093f\u0915 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0918\u0942\u0930\u094d\u0923\u0928 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0907\u0938\u0947 Nuclear Spin \u0915\u0939\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0964&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0917\u0948\u0930-\u0936\u0942\u0928\u094d\u092f \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915<\/strong> \u091b\u094b\u091f\u0947 <strong>\u091a\u0941\u0902\u092c\u0915<\/strong> \u0915\u0940 \u0924\u0930\u0939 \u0935\u094d\u092f\u0935\u0939\u093e\u0930 \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0914\u0930 \u0909\u0928\u0915\u0947 \u092a\u093e\u0938 \u090f\u0915 <strong>\u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0906\u0918\u0942\u0930\u094d\u0923<\/strong> (Magnetic Moment &#8211; \u03bc) \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0906\u0918\u0942\u0930\u094d\u0923 <strong>\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0915\u094d\u0935\u093e\u0902\u091f\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u0915\u0947 \u0938\u0940\u0927\u0947 \u0905\u0928\u0941\u092a\u093e\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948<\/strong>\u0964<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"292\" height=\"140\" src=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/nuclear-spin.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-148193\" style=\"width:150px\"\/><\/figure>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>\u092c\u093e\u0939\u094d\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u0905\u0902\u0924\u0903\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0906\u0918\u0942\u0930\u094d\u0923, \u092c\u093e\u0939\u094d\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 (Magnetic Field) \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u0905\u0902\u0924\u0903\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 <strong>\u0938\u0902\u0930\u0947\u0916\u0923 (Alignments)<\/strong> \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0930\u0942\u092a \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e\u090f\u0901 \u0909\u0924\u094d\u092a\u0928\u094d\u0928 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0930\u0916\u0947 \u091c\u093e\u0928\u0947 \u092a\u0930 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0938\u0902\u0930\u0947\u0916\u093f\u0924 \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948:\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u0938\u092e\u093e\u0928\u093e\u0902\u0924\u0930 (Parallel) &#8211;<\/strong> \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0930\u0942\u092a (\u0928\u093f\u092e\u094d\u0928 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e)\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0938\u092e\u093e\u0928\u093e\u0902\u0924\u0930 (Antiparallel) &#8211;<\/strong> \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u092a\u0930\u0940\u0924 (\u0909\u091a\u094d\u091a \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e)\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li>\u0907\u0928 \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e\u0913\u0902 \u0925\u094b\u0921\u093e \u0938\u093e<strong> \u0905\u0902\u0924\u0930 <\/strong>\u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 <strong>\u0936\u0941\u0926\u094d\u0927 \u091a\u0941\u092e\u094d\u092c\u0915\u0940\u092f\u0915\u0930\u0923 (Net Magnetization)<\/strong> \u0909\u0924\u094d\u092a\u0928\u094d\u0928 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"600\" height=\"283\" src=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image218.png\" alt=\"Nuclear Magnetic Resonance\" class=\"wp-image-148196\" style=\"width:400px\" srcset=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image218.png 600w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image218-300x142.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>\u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0907\u0928 <strong>\u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0905\u0902\u0924\u0930 (\u0394E)<\/strong> \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u091c\u092c <strong>\u0930\u0947\u0921\u093f\u092f\u094b-\u0906\u0935\u0943\u0924\u094d\u0924\u093f (RF) \u0924\u0930\u0902\u0917\u094b\u0902<\/strong> \u0915\u094b \u090f\u0915 \u0910\u0938\u0947 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u092a\u0930 \u0921\u093e\u0932\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0915\u0940 <strong>\u0932\u093e\u0930\u094d\u092e\u094b\u0930 \u0906\u0935\u0943\u0924\u094d\u0924\u093f (Larmor Frequency)<\/strong> \u0938\u0947 \u092f\u0939 \u092e\u0947\u0932 \u0916\u093e\u0924\u093e \u0939\u094b, \u0924\u094b \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0905\u0935\u0936\u094b\u0937\u093f\u0924 \u0915\u0930 <strong>\u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0926\u093f\u0936\u093e \u092c\u0926\u0932 \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948<\/strong>\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0905\u0935\u0936\u094b\u0937\u093f\u0924 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0915\u094b \u0915\u092e \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u0938\u0947 \u0909\u091a\u094d\u091a \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u092e\u0947\u0902 \u092c\u0926\u0932 \u0926\u0947\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964 (+1\/2\u2194\u22121\/2)\u0964 \u0907\u0938\u0947 \u0906\u092e\u0924\u094c\u0930 \u092a\u0930<strong> &#8216;\u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u092b\u094d\u0932\u093f\u092a&#8217; <\/strong>\u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u091c\u093e\u0928\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"260\" height=\"60\" src=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Screenshot-2025-08-29-at-4.38.04\u202fPM.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-148198\" style=\"width:200px\"\/><\/figure>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0394E: \u0926\u094b \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0905\u0902\u0924\u0930\u0964&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>\u03b3: \u091c\u093e\u0907\u0930\u094b\u092e\u0948\u0917\u094d\u0928\u0947\u091f\u093f\u0915 \u0905\u0928\u0941\u092a\u093e\u0924 ((\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915-\u0935\u093f\u0936\u093f\u0937\u094d\u091f \u0938\u094d\u0925\u093f\u0930\u093e\u0902\u0915),&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>\u210f: \u0905\u092a\u0918\u091f\u093f\u0924 \u092a\u094d\u0932\u093e\u0902\u0915 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0930\u093e\u0902\u0915 (Reduced Planck\u2019s Constant)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"722\" height=\"476\" src=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image87-1.png\" alt=\"Nuclear Magnetic Resonance\" class=\"wp-image-148206\" style=\"width:400px\" srcset=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image87-1.png 722w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image87-1-600x396.png 600w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image87-1-300x198.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Relaxation \u092a\u094d\u0930\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e\u090f\u0901<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u091c\u092c RF \u092a\u0932\u094d\u0938 \u092c\u0902\u0926 \u0915\u0930 \u0926\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0924\u094b \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0928\u093f\u092e\u094d\u0928 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0935\u093e\u092a\u0938 \u0932\u094c\u091f\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 RF \u0935\u093f\u0915\u093f\u0930\u0923 \u0909\u0924\u094d\u0938\u0930\u094d\u091c\u093f\u0924 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0938\u0947 \u0909\u0924\u094d\u0938\u0930\u094d\u091c\u093f\u0924 <strong>RF \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924\u094b\u0902<\/strong> [<strong>\u092e\u0941\u0915\u094d\u0924 \u092a\u094d\u0930\u0947\u0930\u0923 \u0915\u094d\u0937\u092f (Free Induction Decay &#8211; FID)]<\/strong> \u0915\u093e \u092a\u0924\u093e \u0930\u093f\u0938\u0940\u0935\u0930 \u0915\u0949\u0907\u0932 \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930\u0915\u0947 \u0932\u0917\u093e\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u092b\u0942\u0930\u093f\u090f\u0930 \u0930\u0942\u092a\u093e\u0902\u0924\u0930\u0923 (Fourier Transform)<\/strong> \u0915\u0940 \u0938\u0939\u093e\u092f\u0924\u093e \u0938\u0947 \u0907\u0928 \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924\u094b\u0902 \u0915\u094b <strong>\u0938\u094d\u092a\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u092e \u092f\u093e \u091b\u0935\u093f (<\/strong> \u092e\u0947\u0902 \u092c\u0926\u0932\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Relaxation \u0924\u0902\u0924\u094d\u0930:<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0909\u0924\u094d\u0924\u0947\u091c\u0928\u093e (Excitation) \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0926, \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0905\u092a\u0928\u0940 <strong>\u0938\u0902\u0924\u0941\u0932\u0928 \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e (Equilibrium State)<\/strong> \u092e\u0947\u0902 \u0932\u094c\u091f\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u094b \u0926\u094b \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u092a\u094d\u0930\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948:\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>T\u2081 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0930\u093e\u092e (\u0905\u0928\u0941\u0926\u0948\u0930\u094d\u0927\u094d\u092f \u0935\u093f\u0936\u094d\u0930\u093e\u092e &#8211; Longitudinal Relaxation):<\/strong> \u0935\u093e\u0924\u093e\u0935\u0930\u0923 (lattice) \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0935\u093f\u0928\u093f\u092e\u092f\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>T\u2082 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0930\u093e\u092e (\u0905\u0928\u0941\u092a\u094d\u0930\u0938\u094d\u0925 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0930\u093e\u092e &#8211; Transverse Relaxation):<\/strong> \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0940 \u0905\u0902\u0924\u0903\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0918\u0942\u092e\u0924\u0947 \u0939\u0941\u090f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0915\u093e \u0935\u093f\u091a\u0930\u0923\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li>T\u2081 \u0914\u0930 T\u2082 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0930\u093e\u092e \u0938\u092e\u092f \u0915\u093f\u0938\u0940 \u0928\u092e\u0942\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u092d\u094c\u0924\u093f\u0915 \u0914\u0930 \u0930\u093e\u0938\u093e\u092f\u0928\u093f\u0915 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0947\u0936 \u0915\u0940 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-background\" style=\"background-color:#0270ba59;padding-top:6px;padding-right:6px;padding-bottom:6px;padding-left:6px\"><strong>NMR \u0938\u094d\u092a\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u094b\u0938\u094d\u0915\u094b\u092a\u0940 \u0915\u0947 \u091a\u0930\u0923<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Sample \u0924\u0948\u092f\u093e\u0930\u0940:<\/strong> Sample \u0915\u094b NMR \u092e\u0936\u0940\u0928 \u0915\u0947 \u092d\u0940\u0924\u0930 \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0930\u0916\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0938\u0902\u0930\u0947\u0916\u0923: <\/strong>\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0938\u093e\u0930 \u0938\u0902\u0930\u0947\u0916\u093f\u0924 (Align) \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>RF \u0909\u0924\u094d\u0924\u0947\u091c\u0928\u093e (RF Excitation): <\/strong>\u0935\u093f\u0936\u093f\u0937\u094d\u091f \u0930\u0947\u0921\u093f\u092f\u094b-\u0906\u0935\u0943\u0924\u094d\u0924\u093f (RF) \u092a\u0932\u094d\u0938 \u0932\u0917\u093e\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e\u0935\u093e\u0928 \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u092e\u0947\u0902 \u091a\u0932\u0947 \u091c\u093e\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0938\u0902\u0915\u0947\u0924 \u0909\u0924\u094d\u0938\u0930\u094d\u091c\u0928 (Signal Emission): <\/strong>\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0930\u093e\u092e \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u0924\u094b \u0935\u0947 RF \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924 \u0909\u0924\u094d\u0938\u0930\u094d\u091c\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u093f\u0928\u094d\u0939\u0947\u0902 \u0921\u093f\u091f\u0947\u0915\u094d\u091f\u0930 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0930\u093f\u0915\u0949\u0930\u094d\u0921 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0921\u0947\u091f\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923: <\/strong>\u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0938\u094d\u092a\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u092e \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u093f\u0924 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u094b \u0906\u0923\u0935\u093f\u0915 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0914\u0930 \u092d\u094c\u0924\u093f\u0915 \u0917\u0941\u0923\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"433\" src=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image121-1-1024x433.png\" alt=\"Nuclear Magnetic Resonance\" class=\"wp-image-148209\" style=\"width:800px\" srcset=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image121-1-1024x433.png 1024w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image121-1-600x254.png 600w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image121-1-300x127.png 300w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image121-1-768x325.png 768w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image121-1.png 1414w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>\u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0915\u094d\u0935\u093e\u0902\u091f\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e (Spin Quantum Number)<\/strong>:&nbsp;<\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0915\u093f\u0938\u0940 \u0915\u0923 \u0915\u093e <strong>\u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 (Spin)<\/strong> \u090f\u0915 <strong>\u0915\u094d\u0935\u093e\u0902\u091f\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e <\/strong>\u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0928\u093f\u0930\u0942\u092a\u093f\u0924 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0947 <strong>I (\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0915\u094d\u0935\u093e\u0902\u091f\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e)<\/strong> \u0915\u0939\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0915\u094d\u0935\u093e\u0902\u091f\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e (I)<\/strong> \u092f\u0939 \u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948 \u0915\u093f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0915\u093f\u0924\u0928\u0947 <strong>\u0938\u0902\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0938\u0902\u0930\u0947\u0916\u0923 (Orientations)<\/strong> \u0917\u094d\u0930\u0939\u0923 \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>[<strong>\u0915\u094d\u0935\u093e\u0902\u091f\u0940\u0915\u0930\u0923 \/<\/strong> <strong>Quantisation<\/strong> \u2192 (2<em>I <\/em>+ 1) \u0905\u092d\u093f\u0935\u093f\u0928\u094d\u092f\u093e\u0938]\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>I <\/em>= \u00bd&nbsp; ((\u091c\u0948\u0938\u0947 \u00b9H, \u00b9\u00b3C): \u0926\u094b \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0938\u094d\u0924\u0930 (+1\/2, \u22121\/2).<\/li>\n\n\n\n<li><em>I <\/em>= 1 (\u091c\u0948\u0938\u0947 \u00b2H): \u0924\u0940\u0928 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0938\u094d\u0924\u0930<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>\u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923:<\/strong> <em>I<\/em> = 1\u20442 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0938\u094d\u0924\u0930 \u0907\u0938 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0926\u093f\u090f \u0917\u090f \u0939\u0948\u0902<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"396\" src=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image230.png\" alt=\"Nuclear Magnetic Resonance\" class=\"wp-image-148212\" style=\"width:400px\" srcset=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image230.png 960w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image230-600x248.png 600w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image230-300x124.png 300w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image230-768x317.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u092a\u0930\u0902\u092a\u0930\u093e\u0917\u0924 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947, m = 1\u20442 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0938\u094d\u0924\u0930 (\u092f\u093e \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e) \u0915\u094b <strong>\u03b1<\/strong> \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0926\u0930\u094d\u0936\u093e\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u0915\u092d\u0940-\u0915\u092d\u0940 \u0907\u0938\u0947 <strong>&#8216;\u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0905\u092a&#8217;<\/strong> \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0930\u094d\u0923\u093f\u0924 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0914\u0930 m = &#8211; 1\u20442 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u0915\u094b<strong> \u03b2<\/strong> \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0926\u0930\u094d\u0936\u093e\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u0907\u0938\u0947<strong> &#8216;\u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0921\u093e\u0909\u0928&#8217;<\/strong> \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0930\u094d\u0923\u093f\u0924 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u092b\u094d\u0932\u093f\u092a:<\/strong> \u091c\u092c \u0915\u094b\u0908 \u0909\u092a\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924 \u0930\u0947\u0921\u093f\u092f\u094b-\u0906\u0935\u0943\u0924\u094d\u0924\u093f (RF) \u0935\u093f\u0915\u093f\u0930\u0923 \u0932\u0917\u093e\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0924\u094b \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0915\u0940 \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u03b1 (\u0928\u093f\u092e\u094d\u0928 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e) \u0938\u0947 \u03b2 (\u0909\u091a\u094d\u091a \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e) \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u093f\u0924 \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"362\" height=\"122\" src=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Spin-Flip.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-148214\" style=\"width:200px\" srcset=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Spin-Flip.png 362w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Spin-Flip-300x101.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 362px) 100vw, 362px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u091c\u092c \u0915\u094b\u0908 <strong>\u0918\u0942\u092e\u0924\u093e \u0939\u0941\u0906 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915<\/strong> \u092c\u093e\u0939\u094d\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0930\u0916\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0924\u094b \u092f\u0939 <strong>\u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0940 \u0927\u0941\u0930\u0940 \u0915\u0947 \u091a\u093e\u0930\u094b\u0902 \u0913\u0930 \u0926\u094b \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0938\u0947 \u0917\u0924\u093f \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948<\/strong>: \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u0938\u0902\u0930\u0947\u0916\u0923 (Low Energy State), \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u092a\u0930\u0940\u0924 \u0938\u0902\u0930\u0947\u0916\u0923 (High Energy State)\u0964<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"586\" height=\"516\" src=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image26-12.png\" alt=\"Nuclear Magnetic Resonance\" class=\"wp-image-148202\" style=\"width:400px\" srcset=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image26-12.png 586w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image26-12-300x264.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 586px) 100vw, 586px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u0932\u093e\u0930\u094d\u092e\u0930 \u0906\u0935\u0943\u0924\u094d\u0924\u093f (Larmor Frequency)<\/strong>: \u091c\u093f\u0938 <strong>\u0906\u0935\u0943\u0924\u094d\u0924\u093f \u092a\u0930 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0906\u0918\u0942\u0930\u094d\u0923, \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0947 \u091a\u093e\u0930\u094b\u0902 \u0913\u0930 \u0918\u0942\u092e\u0924\u093e (Precess) \u0939\u0948<\/strong>, \u0909\u0938\u0947 <strong>\u0932\u093e\u0930\u094d\u092e\u094b\u0930 \u0906\u0935\u0943\u0924\u094d\u0924\u093f <\/strong>\u0915\u0939\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"806\" height=\"402\" src=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Larmor-Frequency.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-148217\" style=\"width:500px\" srcset=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Larmor-Frequency.png 806w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Larmor-Frequency-600x299.png 600w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Larmor-Frequency-300x150.png 300w, https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Larmor-Frequency-768x383.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 806px) 100vw, 806px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u0907\u0938 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930, \u0918\u0942\u092e\u0924\u0947 \u0939\u0941\u090f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 (Spinning Nucleus) \u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0947\u0938\u0947\u0936\u0928\u0932 \u0906\u0935\u0943\u0924\u094d\u0924\u093f (Precessional Frequency) \u0920\u0940\u0915 \u0909\u0938\u0940 \u0935\u093f\u0926\u094d\u092f\u0941\u0924\u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0935\u093f\u0915\u093f\u0930\u0923 \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0943\u0924\u094d\u0924\u093f \u0915\u0947 \u092c\u0930\u093e\u092c\u0930 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948, \u091c\u094b \u090f\u0915 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u0938\u0947 \u0926\u0942\u0938\u0930\u0940 \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0902\u0915\u094d\u0930\u092e\u0923 (Transition) \u0909\u0924\u094d\u092a\u0928\u094d\u0928 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923 &#8211; 1 \u091f\u0947\u0938\u094d\u0932\u093e (T) \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930<\/strong> \u092e\u0947\u0902 <strong>\u0939\u093e\u0907\u0921\u094d\u0930\u094b\u091c\u0928 (\u00b9H) \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0915\u0940 \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 \u0906\u0935\u0943\u0924\u094d\u0924\u093f ~42.58 MHz<\/strong> \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group has-background is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained\" style=\"background-color:#8dd2fc3b\">\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>NMR-\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u0917\u0948\u0930-\u0936\u0942\u0928\u094d\u092f \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 (Non-Zero I): <\/strong>NMR -\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0935\u0947 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u091c\u093f\u0928\u0915\u093e \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 (I) \u0936\u0942\u0928\u094d\u092f \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u094b\u0924\u093e\u0964 \u0907\u0928 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0949\u0928 \u0914\u0930\/\u092f\u093e \u0928\u094d\u092f\u0942\u091f\u094d\u0930\u0949\u0928 \u0915\u0940 \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u0935\u093f\u0937\u092e \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0938\u093e\u092e\u093e\u0928\u094d\u092f NMR-\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915::<\/strong>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0949\u0928 (\u00b9H) \u2013 <\/strong>\u0938\u092c\u0938\u0947 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924, \u0915\u094d\u092f\u094b\u0902\u0915\u093f \u092f\u0939 \u092a\u094d\u0930\u091a\u0941\u0930 \u092e\u093e\u0924\u094d\u0930\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0909\u092a\u0932\u092c\u094d\u0927 \u0914\u0930 \u0938\u0902\u0935\u0947\u0926\u0928\u0936\u0940\u0932 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928-13 (\u00b9\u00b3C) \u2013 <\/strong>\u091c\u0948\u0935\u093f\u0915 \u0914\u0930 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928\u093f\u0915 \u092f\u094c\u0917\u093f\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917\u0940\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0905\u0928\u094d\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915:<\/strong>: \u0928\u093e\u0907\u091f\u094d\u0930\u094b\u091c\u0928-15 (\u00b9\u2075N), \u092b\u0949\u0938\u094d\u092b\u094b\u0930\u0938-31 (\u00b3\u00b9P), \u092b\u094d\u0932\u094b\u0930\u0940\u0928-19 (\u00b9\u2079F)<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>NMR-\u0928\u093f\u0937\u094d\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 (NMR-Inactive Nuclei)\u0936\u0942\u0928\u094d\u092f \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 (Zero I):<\/strong> <\/h4>\n\n\n\n<p>\u0936\u0942\u0928\u094d\u092f \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 (\u091c\u0948\u0938\u0947, \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928-12, 12C &#8211; \u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0949\u0928 \u0914\u0930 \u0928\u094d\u092f\u0942\u091f\u094d\u0930\u0949\u0928 \u0915\u0940 \u0938\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e) \u092e\u0947\u0902 \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0906\u0918\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u0935\u0947 NMR-\u0928\u093f\u0937\u094d\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0907\u0928 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u094b\u0902 \u0915\u093e NMR \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930\u0915\u0947 \u0938\u0940\u0927\u0947 \u092a\u0924\u093e \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0932\u0917\u093e\u092f\u093e \u091c\u093e \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-background\" style=\"background-color:#0270ba59;padding-top:6px;padding-right:6px;padding-bottom:6px;padding-left:6px\"><strong>NMR \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0915<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0940 \u0924\u0940\u0935\u094d\u0930\u0924\u093e<\/strong>: \u0909\u091a\u094d\u091a \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u2192 \u092c\u0947\u0939\u0924\u0930 \u0930\u093f\u091c\u093c\u0949\u0932\u094d\u092f\u0942\u0936\u0928 \u0914\u0930 \u0924\u0947\u091c\u093c \u090f\u0935\u0902 \u0938\u094d\u092a\u0937\u094d\u091f \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924 \u0909\u0924\u094d\u092a\u0928\u094d\u0928 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928<\/strong>: \u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928 \u0906\u0923\u0935\u093f\u0915 \u0917\u0924\u093f \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 NMR \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092c\u0926\u0932\u093e\u0935 \u0906 \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0930\u093e\u0938\u093e\u092f\u0928\u093f\u0915 \u0935\u093e\u0924\u093e\u0935\u0930\u0923 (\u0930\u093e\u0938\u093e\u092f\u0928\u093f\u0915 \u0935\u093f\u091a\u0932\u0928) :<\/strong> \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u0930\u093e\u0938\u093e\u092f\u0928\u093f\u0915 \u0935\u093e\u0924\u093e\u0935\u0930\u0923 \u092e\u0947\u0902 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0905\u0932\u0917-\u0905\u0932\u0917 \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0905\u0928\u0941\u092d\u0935 \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u093f\u0938\u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 \u0906\u0935\u0943\u0924\u094d\u0924\u093f \u092e\u0947\u0902 \u092c\u0926\u0932\u093e\u0935 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u092f\u0941\u0917\u094d\u092e\u0928:<\/strong> \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928-\u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0905\u0902\u0924\u0903\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924 \u090f\u0915\u093e\u0927\u093f\u0915 \u0909\u092a-\u0936\u093f\u0916\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u093f\u092d\u093e\u091c\u093f\u0924 \u0939\u094b \u091c\u093e\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0938\u093e\u0902\u0926\u094d\u0930\u0924\u093e:<\/strong> <strong>\u0905\u0927\u093f\u0915 \u0938\u093e\u0902\u0926\u094d\u0930\u0924\u093e<\/strong> \u2192 \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0924\u0940\u0935\u094d\u0930\u0924\u093e \u092c\u0922\u093c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964 \u0939\u093e\u0932\u093e\u0902\u0915\u093f, \u0905\u0924\u094d\u092f\u0927\u093f\u0915 \u0938\u093e\u0902\u0926\u094d\u0930\u0924\u093e \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 <strong>\u0938\u093f\u0917\u094d\u0928\u0932\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0913\u0935\u0930\u0932\u0948\u092a \u0939\u094b\u0928\u0947 \u0938\u0947 \u0938\u094d\u092a\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u092e \u091a\u094c\u0921\u093c\u093e \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0928\u094d\u092f\u0942\u0928 \u092a\u094d\u0930\u091a\u0941\u0930\u0924\u093e \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0940\u092e\u093f\u0924 \u0938\u0902\u0935\u0947\u0926\u0928\u0936\u0940\u0932\u0924\u093e:<\/strong> \u0915\u0941\u091b \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u094b\u0902 (\u091c\u0948\u0938\u0947 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928-13 \u092f\u093e \u0928\u093e\u0907\u091f\u094d\u0930\u094b\u091c\u0928-15) \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f NMR \u0938\u0902\u0935\u0947\u0926\u0928\u0936\u0940\u0932\u0924\u093e \u0915\u092e \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u0940 \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092c\u0921\u093c\u0940 \u092e\u093e\u0924\u094d\u0930\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0928\u092e\u0942\u0928\u093e \u092f\u093e \u0932\u0902\u092c\u0947 \u0938\u092e\u092f \u0924\u0915 \u0938\u094d\u0915\u0948\u0928\u093f\u0902\u0917 \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0935\u093f\u0936\u094d\u0930\u093e\u092e \u0938\u092e\u092f<\/strong> (T\u2081 and T\u2082)\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u0938\u0902\u0915\u094d\u0937\u093f\u092a\u094d\u0924 T\u2082 \u092e\u093e\u0928 (Short T\u2082 Values)<\/strong> \u2192 \u0935\u094d\u092f\u093e\u092a\u0915 \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924 \u0914\u0930 \u0915\u092e \u0930\u093f\u091c\u093c\u0949\u0932\u094d\u092f\u0942\u0936\u0928\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0926\u0940\u0930\u094d\u0918 T\u2082 \u092e\u093e\u0928 (Long T\u2082 Values)<\/strong> \u2192 \u0938\u0902\u0915\u0940\u0930\u094d\u0923 \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924 \u0914\u0930 \u0909\u091a\u094d\u091a \u0930\u093f\u091c\u093c\u0949\u0932\u094d\u092f\u0942\u0936\u0928 \u0964<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-background\" style=\"background-color:#0270ba59;padding-top:6px;padding-right:6px;padding-bottom:6px;padding-left:6px\"><strong>\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 (NMR) \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>1.\u0930\u0938\u093e\u092f\u0928 \u0935\u093f\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928&nbsp;<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u0906\u0923\u0935\u093f\u0915 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u0923:<\/strong> \u0930\u093e\u0938\u093e\u092f\u0928\u093f\u0915 \u0935\u093f\u091a\u0932\u0928, \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928-\u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u092f\u0941\u0917\u094d\u092e\u0928, \u0914\u0930 \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924 \u090f\u0915\u0940\u0915\u0930\u0923 \u0915\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0915\u0930\u0915\u0947 \u0935\u0948\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928\u093f\u0915 \u0906\u0923\u0935\u093f\u0915 \u0915\u0928\u0947\u0915\u094d\u091f\u093f\u0935\u093f\u091f\u0940 \u0914\u0930 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u0938\u092e\u0942\u0939 \u0915\u0940 \u092a\u0939\u091a\u093e\u0928 \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u00b9H NMR (\u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0949\u0928 NMR): <\/strong>\u0905\u0923\u0941 \u092e\u0947\u0902 \u0939\u093e\u0907\u0921\u094d\u0930\u094b\u091c\u0928 \u0935\u093e\u0924\u093e\u0935\u0930\u0923 \u0915\u0940 \u092a\u0939\u091a\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u00b9\u00b3C NMR (\u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928-13 NMR): <\/strong>\u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928 \u0915\u0902\u0915\u093e\u0932 \u0915\u0940 \u092e\u0948\u092a\u093f\u0902\u0917 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917\u0940\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>2D \u0914\u0930 3D NMR \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915\u0947\u0902<\/strong> (\u091c\u0948\u0938\u0947 COSY, NOESY, HSQC) \u092a\u0930\u092e\u093e\u0923\u0941 \u0915\u0928\u0947\u0915\u094d\u091f\u093f\u0935\u093f\u091f\u0940 \u0914\u0930 \u0924\u094d\u0930\u093f-\u0906\u092f\u093e\u092e\u0940 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0915\u0940 \u0935\u093f\u0938\u094d\u0924\u0943\u0924 \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u092a\u0930\u093f\u092e\u093e\u0923\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 : <\/strong>\u0915\u093f\u0938\u0940 \u092e\u093f\u0936\u094d\u0930\u0923 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u093f\u0938\u0940 \u0935\u093f\u0936\u093f\u0937\u094d\u091f \u092f\u094c\u0917\u093f\u0915 \u0915\u0940 \u092e\u093e\u0924\u094d\u0930\u093e \u0915\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u0923 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0905\u092d\u093f\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e \u0928\u093f\u0917\u0930\u093e\u0928\u0940 <\/strong>: NMR \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0930\u093e\u0938\u093e\u092f\u0928\u093f\u0915 \u0905\u092d\u093f\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0940 \u0935\u093e\u0938\u094d\u0924\u0935\u093f\u0915 \u0938\u092e\u092f \u092e\u0947\u0902 \u0928\u093f\u0917\u0930\u093e\u0928\u0940 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f\u0964<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>2. \u091c\u0948\u0935 \u0930\u0938\u093e\u092f\u0928&nbsp;<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0940\u0928 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923: <\/strong>NMR \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0935\u093f\u0932\u092f\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0940\u0928, \u090f\u0902\u091c\u093e\u0907\u092e \u0914\u0930 \u0928\u094d\u092f\u0942\u0915\u094d\u0932\u093f\u0915 \u090f\u0938\u093f\u0921 \u0915\u0940 3\u0921\u0940 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e\u0913\u0902 \u0915\u094b \u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u092e\u0947\u091f\u093e\u092c\u094b\u0932\u094b\u092e\u093f\u0915\u094d\u0938: <\/strong>\u0930\u0915\u094d\u0924, \u092e\u0942\u0924\u094d\u0930 \u0914\u0930 \u090a\u0924\u0915\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u091a\u092f\u093e\u092a\u091a\u092f \u092a\u094d\u0930\u094b\u092b\u093e\u0907\u0932\u093f\u0902\u0917 (Metabolic Profiling) \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917\u0940\u0964\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923: <\/strong>\u092e\u0927\u0941\u092e\u0947\u0939 \u0914\u0930 \u0915\u0948\u0902\u0938\u0930 \u091c\u0948\u0938\u0940 \u092c\u0940\u092e\u093e\u0930\u093f\u092f\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u091a\u092f\u093e\u092a\u091a\u092f \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>3. \u0914\u0937\u0927\u093f \u0935\u093f\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928&nbsp;<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u0914\u0937\u0927\u093f \u0905\u092d\u093f\u0915\u0932\u094d\u092a\u0928\u093e [Design] \u0914\u0930 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938:<\/strong>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>NMR \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0926\u0935\u093e \u0905\u0923\u0941\u0913\u0902 \u0914\u0930 \u0909\u0928\u0915\u0947 \u0932\u0915\u094d\u0937\u094d\u092f (\u0930\u093f\u0938\u0947\u092a\u094d\u091f\u0930\u094d\u0938, \u090f\u0902\u091c\u093e\u0907\u092e\u094d\u0938) \u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a \u0905\u0902\u0924\u0903\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e\u0913\u0902 \u0915\u093e \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0917\u0941\u0923\u0935\u0924\u094d\u0924\u093e \u0928\u093f\u092f\u0902\u0924\u094d\u0930\u0923 : <\/strong>\u0926\u0935\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0940 \u0936\u0941\u0926\u094d\u0927\u0924\u093e \u0914\u0930 \u0938\u0902\u0918\u091f\u0928 \u0915\u0940 \u092a\u0941\u0937\u094d\u091f\u093f \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>4. \u0916\u093e\u0926\u094d\u092f \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0935\u093f\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u0916\u093e\u0926\u094d\u092f \u0917\u0941\u0923\u0935\u0924\u094d\u0924\u093e \u0928\u093f\u092f\u0902\u0924\u094d\u0930\u0923: <\/strong>\u090f\u0928\u090f\u092e\u0906\u0930 \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0916\u093e\u0926\u094d\u092f \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u092e\u0947\u0902 \u0935\u0938\u093e, \u0936\u0930\u094d\u0915\u0930\u093e \u0914\u0930 \u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0940\u0928 \u0915\u0940 \u0938\u093e\u0902\u0926\u094d\u0930\u0924\u093e \u0915\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u0923 \u0915\u0930\u0928\u093e \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0939\u0948\u0964\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u092a\u094d\u0930\u093e\u092e\u093e\u0923\u093f\u0915\u0924\u093e \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u0923 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948 (\u091c\u0948\u0938\u0947, \u0936\u0939\u0926, \u0924\u0947\u0932 \u0914\u0930 \u0926\u0942\u0927 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093f\u0932\u093e\u0935\u091f \u0915\u093e \u092a\u0924\u093e \u0932\u0917\u093e\u0928\u093e)\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u092a\u093e\u0928\u0940 \u0915\u0940 \u092e\u093e\u0924\u094d\u0930\u093e, pH \u0938\u094d\u0924\u0930 \u0914\u0930 \u0905\u0928\u094d\u092f \u0905\u0935\u092f\u0935\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092e\u093e\u0924\u094d\u0930\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0935\u0928\u0938\u094d\u092a\u0924\u093f \u092e\u0947\u091f\u093e\u092c\u094b\u0932\u094b\u092e\u093f\u0915\u094d\u0938: <\/strong>\u092b\u0938\u0932\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0917\u0941\u0923\u0935\u0924\u094d\u0924\u093e, \u092a\u094b\u0937\u0923 \u0938\u094d\u0924\u0930 \u0914\u0930 \u0930\u094b\u0917 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0930\u094b\u0927\u0915 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0941\u0927\u093e\u0930\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930: <\/strong>\u0908\u0902\u0927\u0928 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0914\u0930 \u091c\u0948\u0935 \u0908\u0902\u0927\u0928 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0939\u093e\u092f\u0915\u0964<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>5. \u092a\u0926\u093e\u0930\u094d\u0925 \u0935\u093f\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u0914\u0930 \u0930\u0938\u093e\u092f\u0928<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u092a\u0949\u0932\u0940\u092e\u0930 \u0914\u0930 \u092a\u094d\u0932\u093e\u0938\u094d\u091f\u093f\u0915:<\/strong>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0932\u091a\u0940\u0932\u093e\u092a\u0928, \u0936\u0915\u094d\u0924\u093f \u0914\u0930 \u0938\u094d\u0925\u093e\u092f\u093f\u0924\u094d\u0935 \u091c\u0948\u0938\u0947 \u0917\u0941\u0923\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092a\u0949\u0932\u093f\u092e\u0930 \u0915\u0940 \u0906\u0923\u0935\u093f\u0915 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0914\u0930 \u0917\u0924\u093f\u0936\u0940\u0932\u0924\u093e \u0915\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0915\u0930\u0928\u093e\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923: <\/strong>\u092a\u0949\u0932\u0940\u0925\u0940\u0928 \u0914\u0930 \u0930\u092c\u0930 \u0915\u0940 \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0915\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0928\u0948\u0928\u094b-\u092a\u0926\u093e\u0930\u094d\u0925:<\/strong>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0928\u0948\u0928\u094b\u0915\u0923\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u0906\u0938\u092a\u093e\u0938 \u0915\u0947 \u092a\u0926\u093e\u0930\u094d\u0925 \u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a \u092a\u0930\u0938\u094d\u092a\u0930 \u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e \u0915\u093e \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928 \u0915\u0930\u0928\u093e\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923:<\/strong> \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928 \u0928\u0948\u0928\u094b\u091f\u094d\u092f\u0942\u092c \u0914\u0930 \u0917\u094d\u0930\u093e\u092b\u0940\u0928 \u0915\u0940 \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0940 \u091c\u093e\u0901\u091a\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0920\u094b\u0938 \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e NMR: <\/strong>\u0907\u0938 \u0905\u0928\u0941\u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0920\u094b\u0938 \u092a\u0926\u093e\u0930\u094d\u0925\u094b\u0902 (\u091c\u0948\u0938\u0947, \u0909\u0924\u094d\u092a\u094d\u0930\u0947\u0930\u0915, \u0938\u093f\u0930\u0947\u092e\u093f\u0915 \u0914\u0930 \u092c\u0948\u091f\u0930\u0940 \u0938\u093e\u092e\u0917\u094d\u0930\u0940) \u0915\u0940 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0914\u0930 \u0917\u0941\u0923\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>6. \u0928\u0948\u0926\u093e\u0928\u093f\u0915 \u0914\u0930 \u091a\u093f\u0915\u093f\u0924\u094d\u0938\u093e \u0905\u0928\u0941\u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 \u0907\u092e\u0947\u091c\u093f\u0902\u0917 (MRI):<\/strong> MRI, NMR \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u090f\u0915 \u0928\u0948\u0926\u093e\u0928\u093f\u0915 \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915 \u0939\u0948<strong>,<\/strong> \u092f\u0939 \u090a\u0924\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0935\u093f\u0938\u094d\u0924\u0943\u0924 \u091b\u0935\u093f\u092f\u093e\u0901 \u092c\u0928\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u00b9H NMR \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u0915\u0948\u0902\u0938\u0930, \u0924\u0902\u0924\u094d\u0930\u093f\u0915\u093e \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u0940 \u092c\u0940\u092e\u093e\u0930\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u0905\u0938\u094d\u0925\u093f-\u092e\u093e\u0902\u0938\u092a\u0947\u0936\u0940\u092f \u0935\u093f\u0915\u093e\u0930 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0930\u094b\u0902 \u091c\u0948\u0938\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0928\u093f\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u0926\u0926 \u092e\u093f\u0932\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0907\u0928-\u0935\u093f\u0935\u094b NMR: <\/strong>\u091c\u0940\u0935\u093f\u0924 \u091c\u0940\u0935\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u091a\u092f\u093e\u092a\u091a\u092f \u092e\u093e\u0930\u094d\u0917\u094b\u0902, \u0928\u094d\u092f\u0942\u0930\u094b\u091f\u094d\u0930\u093e\u0902\u0938\u092e\u0940\u091f\u0930 \u0938\u094d\u0924\u0930\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u0905\u0928\u094d\u092f \u0936\u093e\u0930\u0940\u0930\u093f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e\u0913\u0902 \u0915\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0905\u0938\u094d\u0925\u093f \u0918\u0928\u0924\u094d\u0935 \u0914\u0930 \u0916\u0928\u093f\u091c \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928: <\/strong>NMR \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0911\u0938\u094d\u091f\u093f\u092f\u094b\u092a\u094b\u0930\u094b\u0938\u093f\u0938 \u091c\u0948\u0938\u0940 \u092c\u0940\u092e\u093e\u0930\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u093e \u092a\u0924\u093e \u0932\u0917\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0939\u0921\u094d\u0921\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u0905\u0928\u094d\u092f \u091c\u0948\u0935\u093f\u0915 \u090a\u0924\u0915\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0916\u0928\u093f\u091c \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e\u0913\u0902 \u0915\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092d\u0940 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>7. \u092d\u0942\u0935\u093f\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u0914\u0930 \u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u0935\u0930\u0923 \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u092a\u094d\u0930\u0926\u0942\u0937\u0923 \u0928\u093f\u0917\u0930\u093e\u0928\u0940:<\/strong> NMR \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u0935\u0930\u0923 \u092a\u094d\u0930\u0926\u0942\u0937\u0915\u094b\u0902 \u091c\u0948\u0938\u0947 \u0915\u0940\u091f\u0928\u093e\u0936\u0915\u094b\u0902, \u092a\u094d\u0932\u093e\u0938\u094d\u091f\u093f\u0915 \u0914\u0930 \u0905\u0928\u094d\u092f \u0930\u0938\u093e\u092f\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928 \u0914\u0930 \u0928\u093f\u0917\u0930\u093e\u0928\u0940 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u091c\u0932 \u0917\u0941\u0923\u0935\u0924\u094d\u0924\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923: \u092a\u093e\u0928\u0940 \u092e\u0947\u0902 \u0918\u0941\u0932\u0947 \u0939\u0941\u090f \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928\u093f\u0915 \u092f\u094c\u0917\u093f\u0915\u094b\u0902, \u0932\u0935\u0923\u094b\u0902, \u0914\u0930 \u0926\u0942\u0937\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092a\u0939\u091a\u093e\u0928\u0964<\/strong>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923: <\/strong>NMR \u0938\u094d\u092a\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u094b\u0938\u094d\u0915\u094b\u092a\u0940 \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930\u0915\u0947 \u091c\u0932 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u093e\u0907\u0915\u094d\u0930\u094b\u092a\u094d\u0932\u093e\u0938\u094d\u091f\u093f\u0915\u094d\u0938 \u0915\u093e \u092a\u0924\u093e \u0932\u0917\u093e\u0928\u093e\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u092a\u0947\u091f\u094d\u0930\u094b\u0932\u093f\u092f\u092e \u0905\u0928\u094d\u0935\u0947\u0937\u0923: <\/strong>\u091a\u091f\u094d\u091f\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0928\u092e\u0942\u0928\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928 \u0915\u0930\u0915\u0947 \u091b\u093f\u0926\u094d\u0930\u0924\u093e, \u092a\u093e\u0930\u0917\u092e\u094d\u092f\u0924\u093e \u0914\u0930 \u0924\u0930\u0932 \u092a\u0926\u093e\u0930\u094d\u0925 \u0915\u0940 \u092e\u093e\u0924\u094d\u0930\u093e \u0915\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u0923\u0964\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Example:<\/strong> \u0924\u0947\u0932 \u0914\u0930 \u0917\u0948\u0938 \u092d\u0902\u0921\u093e\u0930 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0936\u0947\u0932 \u091a\u091f\u094d\u091f\u093e\u0928 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e\u0913\u0902 \u0915\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>8. \u092b\u094b\u0930\u0947\u0902\u0938\u093f\u0915 \u0935\u093f\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u092b\u094b\u0930\u0947\u0902\u0938\u093f\u0915 \u0930\u0938\u093e\u092f\u0928: <\/strong>NMR \u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917 \u092b\u094b\u0930\u0947\u0902\u0938\u093f\u0915 \u091c\u093e\u0902\u091a \u092e\u0947\u0902 \u0905\u092a\u0930\u093e\u0927 \u0938\u094d\u0925\u0932\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u092a\u093e\u090f \u091c\u093e\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u092a\u0926\u093e\u0930\u094d\u0925\u094b\u0902, \u091c\u0948\u0938\u0947 \u0921\u094d\u0930\u0917\u094d\u0938, \u091c\u0939\u0930 \u0914\u0930 \u0935\u093f\u0938\u094d\u092b\u094b\u091f\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092a\u0939\u091a\u093e\u0928 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0930\u0915\u094d\u0924, \u092c\u093e\u0932, \u0914\u0930 \u0905\u0928\u094d\u092f \u091c\u0948\u0935\u093f\u0915 \u0928\u092e\u0942\u0928\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-background\" style=\"background-color:#0270ba59;padding-top:6px;padding-right:6px;padding-bottom:6px;padding-left:6px\"><strong>NMR \u0915\u0947 \u0932\u093e\u092d<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u0917\u093c\u0948\u0930-\u0935\u093f\u0928\u093e\u0936\u0915\u093e\u0930\u0940<\/strong>: \u0928\u092e\u0942\u0928\u0947 \u0915\u094b \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093f\u0924 \u0930\u0916\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u092d\u0935\u093f\u0937\u094d\u092f \u092e\u0947\u0902 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0938\u0902\u092d\u0935 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u092f\u0939 \u092e\u0942\u0932\u094d\u092f\u0935\u093e\u0928 \u092f\u093e \u0926\u0941\u0930\u094d\u0932\u092d \u0928\u092e\u0942\u0928\u094b\u0902, \u091c\u0948\u0938\u0947 \u091c\u0948\u0935\u093f\u0915 \u090a\u0924\u0915\u094b\u0902, \u092a\u0941\u0930\u093e\u0924\u093e\u0924\u094d\u0935\u093f\u0915 \u0915\u0932\u093e\u0915\u0943\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u092f\u093e \u092e\u0942\u0932\u094d\u092f\u0935\u093e\u0928 \u0930\u0938\u093e\u092f\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0905\u0924\u094d\u092f\u0902\u0924 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0909\u091a\u094d\u091a \u0938\u0902\u0935\u0947\u0926\u0928\u0936\u0940\u0932\u0924\u093e \u0914\u0930 \u0930\u093f\u091c\u093c\u0949\u0932\u094d\u092f\u0942\u0936\u0928<\/strong>: \u092f\u0939 \u0909\u0924\u094d\u0915\u0943\u0937\u094d\u091f \u0930\u093f\u091c\u093c\u094b\u0932\u094d\u092f\u0942\u0936\u0928 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0938\u0902\u0927\u093e\u0928\u0915\u0930\u094d\u0924\u093e \u0928\u093f\u0915\u091f \u0905\u0902\u0924\u0930\u093e\u0932 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0938\u093f\u0917\u094d\u0928\u0932\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092d\u0940 \u0905\u0902\u0924\u0930 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0915\u094d\u0937\u092e \u0939\u094b \u091c\u093e\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u0915\u094d\u0937 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u0923<\/strong>: \u090f\u0915\u094d\u0938-\u0930\u0947 \u0915\u094d\u0930\u093f\u0938\u094d\u091f\u0932\u094b\u0917\u094d\u0930\u093e\u092b\u0940 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u092a\u0930\u0940\u0924, \u091c\u093f\u0938\u092e\u0947\u0902 \u092c\u0921\u093c\u0947, \u0909\u091a\u094d\u091a \u0917\u0941\u0923\u0935\u0924\u094d\u0924\u093e \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0915\u094d\u0930\u093f\u0938\u094d\u091f\u0932 \u0915\u0947 \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923 \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948, NMR \u0935\u093f\u0932\u092f\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u092f\u093e \u092f\u0939\u093e\u0902 \u0924\u0915 \u200b\u200b\u0915\u093f \u0920\u094b\u0938 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0928\u092e\u0942\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u0915\u093e\u092e \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u092a\u0930\u093f\u092e\u093e\u0923\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923<\/strong>: \u0938\u091f\u0940\u0915 \u0938\u093e\u0902\u0926\u094d\u0930\u0924\u093e \u092e\u093e\u092a \u0938\u0902\u092d\u0935, \u0915\u093f\u0938\u0940 \u0905\u0924\u093f\u0930\u093f\u0915\u094d\u0924 \u0915\u0948\u0932\u093f\u092c\u094d\u0930\u0947\u0936\u0928 \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e \u0928\u0939\u0940\u0902\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u091c\u091f\u093f\u0932 \u092e\u093f\u0936\u094d\u0930\u0923\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923<\/strong>: \u0918\u091f\u0915\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0905\u0932\u0917 \u0915\u093f\u090f \u092c\u093f\u0928\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0917\u0924\u093f\u0915\u0940\u092f \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940<\/strong>: NMR \u0906\u0923\u0935\u093f\u0915 \u0917\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0915\u094d\u0937\u092e \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u092e\u0947\u0902 \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0939\u0948\u0902: \u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0940\u0928 \u092b\u094b\u0932\u094d\u0921\u093f\u0902\u0917, \u0932\u093f\u0917\u0948\u0902\u0921 \u092c\u093e\u0907\u0902\u0921\u093f\u0902\u0917, \u092a\u094d\u0930\u0938\u0930\u0923 \u0917\u0941\u0923\u0927\u0930\u094d\u092e \u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0905\u0928\u0947\u0915 \u0906\u092f\u093e\u092e\u0940 \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915\u0947\u0902<\/strong>: \u0906\u0927\u0941\u0928\u093f\u0915 NMR \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915\u0947\u0902 \u091c\u0948\u0938\u0947 2\u0921\u0940, 3\u0921\u0940 \u0914\u0930 \u092f\u0939\u093e\u0902 \u0924\u0915 \u200b\u200b\u0915\u093f 4\u0921\u0940 \u090f\u0928\u090f\u092e\u0906\u0930 \u0917\u0939\u0928 \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u0914\u0930 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u0905\u0902\u0924\u0930\u094d\u0926\u0943\u0937\u094d\u091f\u093f \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u091a\u093f\u0915\u093f\u0924\u094d\u0938\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0917\u0948\u0930-\u0906\u0915\u094d\u0930\u093e\u092e\u0915<\/strong>: MRI \u0914\u0930 \u0907\u0928-\u0935\u093f\u0935\u094b \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917\u0964<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-ast-global-color-6-background-color has-background has-medium-font-size\"><strong>FAQ (Previous year questions)<\/strong><\/h4>\n\n\n<style>.kt-accordion-id148701_6fa364-48 .kt-accordion-inner-wrap{column-gap:var(--global-kb-gap-md, 2rem);row-gap:10px;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48 .kt-accordion-panel-inner{border-top:0px solid transparent;border-right:0px solid transparent;border-bottom:0px solid transparent;border-left:0px solid transparent;background:#ffffff;padding-top:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);padding-right:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);padding-bottom:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);padding-left:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);}.kt-accordion-id148701_6fa364-48 > .kt-accordion-inner-wrap > .wp-block-kadence-pane > .kt-accordion-header-wrap > .kt-blocks-accordion-header{border-top:0px solid #f2f2f2;border-right:0px solid #f2f2f2;border-bottom:0px solid #f2f2f2;border-left:0px solid #f2f2f2;border-top-left-radius:6px;border-top-right-radius:6px;border-bottom-right-radius:6px;border-bottom-left-radius:6px;background:#f2f2f2;color:#555555;padding-top:14px;padding-right:16px;padding-bottom:14px;padding-left:16px;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basiccircle ):not( .kt-accodion-icon-style-xclosecircle ):not( .kt-accodion-icon-style-arrowcircle )  > .kt-accordion-inner-wrap > .wp-block-kadence-pane > .kt-accordion-header-wrap .kt-blocks-accordion-icon-trigger:after, .kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basiccircle ):not( .kt-accodion-icon-style-xclosecircle ):not( .kt-accodion-icon-style-arrowcircle )  > .kt-accordion-inner-wrap > .wp-block-kadence-pane > .kt-accordion-header-wrap .kt-blocks-accordion-icon-trigger:before{background:#555555;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basic ):not( .kt-accodion-icon-style-xclose ):not( .kt-accodion-icon-style-arrow ) .kt-blocks-accordion-icon-trigger{background:#555555;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basic ):not( .kt-accodion-icon-style-xclose ):not( .kt-accodion-icon-style-arrow ) .kt-blocks-accordion-icon-trigger:after, .kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basic ):not( .kt-accodion-icon-style-xclose ):not( .kt-accodion-icon-style-arrow ) .kt-blocks-accordion-icon-trigger:before{background:#f2f2f2;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48 > .kt-accordion-inner-wrap > .wp-block-kadence-pane > .kt-accordion-header-wrap > .kt-blocks-accordion-header:hover, \n\t\t\t\tbody:not(.hide-focus-outline) .kt-accordion-id148701_6fa364-48 .kt-blocks-accordion-header:focus-visible{color:#444444;background:#eeeeee;border-top-color:#eeeeee;border-top-style:solid;border-right-color:#eeeeee;border-right-style:solid;border-bottom-color:#eeeeee;border-bottom-style:solid;border-left-color:#eeeeee;border-left-style:solid;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basiccircle ):not( .kt-accodion-icon-style-xclosecircle ):not( .kt-accodion-icon-style-arrowcircle ) .kt-accordion-header-wrap .kt-blocks-accordion-header:hover .kt-blocks-accordion-icon-trigger:after, .kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basiccircle ):not( .kt-accodion-icon-style-xclosecircle ):not( .kt-accodion-icon-style-arrowcircle ) .kt-accordion-header-wrap .kt-blocks-accordion-header:hover .kt-blocks-accordion-icon-trigger:before, body:not(.hide-focus-outline) .kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basiccircle ):not( .kt-accodion-icon-style-xclosecircle ):not( .kt-accodion-icon-style-arrowcircle ) .kt-blocks-accordion--visible .kt-blocks-accordion-icon-trigger:after, body:not(.hide-focus-outline) .kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basiccircle ):not( .kt-accodion-icon-style-xclosecircle ):not( .kt-accodion-icon-style-arrowcircle ) .kt-blocks-accordion-header:focus-visible .kt-blocks-accordion-icon-trigger:before{background:#444444;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basic ):not( .kt-accodion-icon-style-xclose ):not( .kt-accodion-icon-style-arrow ) .kt-accordion-header-wrap .kt-blocks-accordion-header:hover .kt-blocks-accordion-icon-trigger, body:not(.hide-focus-outline) .kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basic ):not( .kt-accodion-icon-style-xclose ):not( .kt-accodion-icon-style-arrow ) .kt-accordion-header-wrap .kt-blocks-accordion-header:focus-visible .kt-blocks-accordion-icon-trigger{background:#444444;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basic ):not( .kt-accodion-icon-style-xclose ):not( .kt-accodion-icon-style-arrow ) .kt-accordion-header-wrap .kt-blocks-accordion-header:hover .kt-blocks-accordion-icon-trigger:after, .kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basic ):not( .kt-accodion-icon-style-xclose ):not( .kt-accodion-icon-style-arrow ) .kt-accordion-header-wrap .kt-blocks-accordion-header:hover .kt-blocks-accordion-icon-trigger:before, body:not(.hide-focus-outline) .kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basic ):not( .kt-accodion-icon-style-xclose ):not( .kt-accodion-icon-style-arrow ) .kt-accordion-header-wrap .kt-blocks-accordion-header:focus-visible .kt-blocks-accordion-icon-trigger:after, body:not(.hide-focus-outline) .kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basic ):not( .kt-accodion-icon-style-xclose ):not( .kt-accodion-icon-style-arrow ) .kt-accordion-header-wrap .kt-blocks-accordion-header:focus-visible .kt-blocks-accordion-icon-trigger:before{background:#eeeeee;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48 .kt-accordion-header-wrap .kt-blocks-accordion-header:focus-visible,\n\t\t\t\t.kt-accordion-id148701_6fa364-48 > .kt-accordion-inner-wrap > .wp-block-kadence-pane > .kt-accordion-header-wrap > .kt-blocks-accordion-header.kt-accordion-panel-active{color:var(--ast-global-color-8);background:#f1ad71;border-top-color:#BE530B;border-top-style:solid;border-right-color:#BE530B;border-right-style:solid;border-bottom-color:#BE530B;border-bottom-style:solid;border-left-color:#BE530B;border-left-style:solid;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basiccircle ):not( .kt-accodion-icon-style-xclosecircle ):not( .kt-accodion-icon-style-arrowcircle )  > .kt-accordion-inner-wrap > .wp-block-kadence-pane > .kt-accordion-header-wrap > .kt-blocks-accordion-header.kt-accordion-panel-active .kt-blocks-accordion-icon-trigger:after, .kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basiccircle ):not( .kt-accodion-icon-style-xclosecircle ):not( .kt-accodion-icon-style-arrowcircle )  > .kt-accordion-inner-wrap > .wp-block-kadence-pane > .kt-accordion-header-wrap > .kt-blocks-accordion-header.kt-accordion-panel-active .kt-blocks-accordion-icon-trigger:before{background:var(--ast-global-color-8);}.kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basic ):not( .kt-accodion-icon-style-xclose ):not( .kt-accodion-icon-style-arrow ) .kt-blocks-accordion-header.kt-accordion-panel-active .kt-blocks-accordion-icon-trigger{background:var(--ast-global-color-8);}.kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basic ):not( .kt-accodion-icon-style-xclose ):not( .kt-accodion-icon-style-arrow ) .kt-blocks-accordion-header.kt-accordion-panel-active .kt-blocks-accordion-icon-trigger:after, .kt-accordion-id148701_6fa364-48:not( .kt-accodion-icon-style-basic ):not( .kt-accodion-icon-style-xclose ):not( .kt-accodion-icon-style-arrow ) .kt-blocks-accordion-header.kt-accordion-panel-active .kt-blocks-accordion-icon-trigger:before{background:#f1ad71;}@media all and (max-width: 1024px){.kt-accordion-id148701_6fa364-48 .kt-accordion-panel-inner{border-top:0px solid transparent;border-right:0px solid transparent;border-bottom:0px solid transparent;border-left:0px solid transparent;}}@media all and (max-width: 1024px){.kt-accordion-id148701_6fa364-48 > .kt-accordion-inner-wrap > .wp-block-kadence-pane > .kt-accordion-header-wrap > .kt-blocks-accordion-header{border-top:0px solid #f2f2f2;border-right:0px solid #f2f2f2;border-bottom:0px solid #f2f2f2;border-left:0px solid #f2f2f2;}}@media all and (max-width: 1024px){.kt-accordion-id148701_6fa364-48 > .kt-accordion-inner-wrap > .wp-block-kadence-pane > .kt-accordion-header-wrap > .kt-blocks-accordion-header:hover, \n\t\t\t\tbody:not(.hide-focus-outline) .kt-accordion-id148701_6fa364-48 .kt-blocks-accordion-header:focus-visible{border-top-color:#eeeeee;border-top-style:solid;border-right-color:#eeeeee;border-right-style:solid;border-bottom-color:#eeeeee;border-bottom-style:solid;border-left-color:#eeeeee;border-left-style:solid;}}@media all and (max-width: 1024px){.kt-accordion-id148701_6fa364-48 .kt-accordion-header-wrap .kt-blocks-accordion-header:focus-visible,\n\t\t\t\t.kt-accordion-id148701_6fa364-48 > .kt-accordion-inner-wrap > .wp-block-kadence-pane > .kt-accordion-header-wrap > .kt-blocks-accordion-header.kt-accordion-panel-active{border-top-color:#BE530B;border-top-style:solid;border-right-color:#BE530B;border-right-style:solid;border-bottom-color:#BE530B;border-bottom-style:solid;border-left-color:#BE530B;border-left-style:solid;}}@media all and (max-width: 767px){.kt-accordion-id148701_6fa364-48 .kt-accordion-inner-wrap{display:block;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48 .kt-accordion-inner-wrap .kt-accordion-pane:not(:first-child){margin-top:10px;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48 .kt-accordion-panel-inner{border-top:0px solid transparent;border-right:0px solid transparent;border-bottom:0px solid transparent;border-left:0px solid transparent;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48 > .kt-accordion-inner-wrap > .wp-block-kadence-pane > .kt-accordion-header-wrap > .kt-blocks-accordion-header{border-top:0px solid #f2f2f2;border-right:0px solid #f2f2f2;border-bottom:0px solid #f2f2f2;border-left:0px solid #f2f2f2;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48 > .kt-accordion-inner-wrap > .wp-block-kadence-pane > .kt-accordion-header-wrap > .kt-blocks-accordion-header:hover, \n\t\t\t\tbody:not(.hide-focus-outline) .kt-accordion-id148701_6fa364-48 .kt-blocks-accordion-header:focus-visible{border-top-color:#eeeeee;border-top-style:solid;border-right-color:#eeeeee;border-right-style:solid;border-bottom-color:#eeeeee;border-bottom-style:solid;border-left-color:#eeeeee;border-left-style:solid;}.kt-accordion-id148701_6fa364-48 .kt-accordion-header-wrap .kt-blocks-accordion-header:focus-visible,\n\t\t\t\t.kt-accordion-id148701_6fa364-48 > .kt-accordion-inner-wrap > .wp-block-kadence-pane > .kt-accordion-header-wrap > .kt-blocks-accordion-header.kt-accordion-panel-active{border-top-color:#BE530B;border-top-style:solid;border-right-color:#BE530B;border-right-style:solid;border-bottom-color:#BE530B;border-bottom-style:solid;border-left-color:#BE530B;border-left-style:solid;}}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-accordion alignnone\"><div class=\"kt-accordion-wrap kt-accordion-id148701_6fa364-48 kt-accordion-has-3-panes kt-active-pane-0 kt-accordion-block kt-pane-header-alignment-left kt-accodion-icon-style-basic kt-accodion-icon-side-right\" style=\"max-width:none\"><div class=\"kt-accordion-inner-wrap\" data-allow-multiple-open=\"false\" data-start-open=\"none\">\n<div class=\"wp-block-kadence-pane kt-accordion-pane kt-accordion-pane-1 kt-pane148701_e719a0-0a\"><div class=\"kt-accordion-header-wrap\"><button class=\"kt-blocks-accordion-header kt-acccordion-button-label-show\" type=\"button\"><span class=\"kt-blocks-accordion-title-wrap\"><span class=\"kt-blocks-accordion-title\">Q. 1 <strong>NMR-\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902? \u0926\u094b \u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923 \u0926\u0940\u091c\u093f\u090f\u0964<\/strong><\/span><\/span><span class=\"kt-blocks-accordion-icon-trigger\"><\/span><\/button><\/div><div class=\"kt-accordion-panel kt-accordion-panel-hidden\"><div class=\"kt-accordion-panel-inner\">\n<p>NMR-\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0935\u0947 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u091c\u093f\u0928\u0915\u093e \u0928\u094d\u092f\u0942\u0915\u094d\u0932\u093f\u092f\u0930 \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 (I) \u0936\u0942\u0928\u094d\u092f \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u094b\u0924\u093e\u0964 \u0907\u0928 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0949\u0928 \u0914\u0930\/\u092f\u093e \u0928\u094d\u092f\u0942\u091f\u094d\u0930\u0949\u0928 \u0915\u0940 \u0935\u093f\u0937\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<br><strong>NMR-\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923 \u092e\u0947\u0902 \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0939\u0948\u0902:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0949\u0928 (1H):<\/strong> NMR \u092e\u0947\u0902 \u0938\u092c\u0938\u0947 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0907\u0938\u094d\u0924\u0947\u092e\u093e\u0932 \u0939\u094b\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u093e, \u0915\u094d\u092f\u094b\u0902\u0915\u093f \u092f\u0939 \u092a\u094d\u0930\u091a\u0941\u0930 \u092e\u093e\u0924\u094d\u0930\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u0907\u0938\u092e\u0947\u0902 \u0938\u0902\u0935\u0947\u0926\u0928\u0936\u0940\u0932\u0924\u093e \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928-13 (13C):<\/strong> \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928-13 NMR \u092e\u0947\u0902 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u091c\u0948\u0935\u093f\u0915 \u092f\u094c\u0917\u093f\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f\u0964<\/li>\n<\/ol>\n<\/div><\/div><\/div>\n<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"schema-faq wp-block-yoast-faq-block\"><div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1757061018795\"><strong class=\"schema-faq-question\"><strong>NMR-\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902? \u0926\u094b \u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923 \u0926\u0940\u091c\u093f\u090f\u0964<\/strong><\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">NMR-\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0935\u0947 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u091c\u093f\u0928\u0915\u093e \u0928\u094d\u092f\u0942\u0915\u094d\u0932\u093f\u092f\u0930 \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 (I) \u0936\u0942\u0928\u094d\u092f \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u094b\u0924\u093e\u0964 \u0907\u0928 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0949\u0928 \u0914\u0930\/\u092f\u093e \u0928\u094d\u092f\u0942\u091f\u094d\u0930\u0949\u0928 \u0915\u0940 \u0935\u093f\u0937\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<br\/><strong>NMR-\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923 \u092e\u0947\u0902 \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0939\u0948\u0902:<\/strong><br\/><strong>\u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0949\u0928 (1H):<\/strong> NMR \u092e\u0947\u0902 \u0938\u092c\u0938\u0947 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0907\u0938\u094d\u0924\u0947\u092e\u093e\u0932 \u0939\u094b\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u093e, \u0915\u094d\u092f\u094b\u0902\u0915\u093f \u092f\u0939 \u092a\u094d\u0930\u091a\u0941\u0930 \u092e\u093e\u0924\u094d\u0930\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u0907\u0938\u092e\u0947\u0902 \u0938\u0902\u0935\u0947\u0926\u0928\u0936\u0940\u0932\u0924\u093e \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<br\/><strong>\u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928-13 (13C):<\/strong> \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928-13 NMR \u092e\u0947\u0902 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u091c\u0948\u0935\u093f\u0915 \u092f\u094c\u0917\u093f\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f\u0964<\/p> <\/div> <\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 \u092d\u094c\u0924\u093f\u0915\u0940 \u0915\u093e \u090f\u0915 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924 \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u092e\u0947\u0902 \u092a\u0930\u092e\u093e\u0923\u0941 \u0915\u0947 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0915\u094b \u0936\u0915\u094d\u0924\u093f\u0936\u093e\u0932\u0940 \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0914\u0930 \u0930\u0947\u0921\u093f\u092f\u094b \u0924\u0930\u0902\u0917\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935 \u092e\u0947\u0902 \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u091a\u093f\u0915\u093f\u0924\u094d\u0938\u093e \u0928\u093f\u0926\u093e\u0928 \u0924\u0925\u093e \u092a\u0926\u093e\u0930\u094d\u0925\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0938\u0942\u0915\u094d\u0937\u094d\u092e \u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0915\u094b \u0938\u092e\u091d\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u094d\u092f\u093e\u092a\u0915 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 (Nuclear Magnetic Resonance &#8211; NMR) \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":0,"parent":69911,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"site-sidebar-layout":"right-sidebar","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"class_list":["post-148701","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v25.8 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 - Connect Civils<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 : \u092e\u094c\u0932\u093f\u0915 \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924, NMR \u0938\u094d\u092a\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u094b\u0938\u094d\u0915\u094b\u092a\u0940, \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0915\u094d\u0935\u093e\u0902\u091f\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e, \u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f-\u0928\u093f\u0937\u094d\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915, \u0932\u093e\u0930\u094d\u092e\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0947\u0938\u0947\u0936\u0928\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"hi_IN\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 - Connect Civils\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 : \u092e\u094c\u0932\u093f\u0915 \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924, NMR \u0938\u094d\u092a\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u094b\u0938\u094d\u0915\u094b\u092a\u0940, \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0915\u094d\u0935\u093e\u0902\u091f\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e, \u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f-\u0928\u093f\u0937\u094d\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915, \u0932\u093e\u0930\u094d\u092e\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0947\u0938\u0947\u0936\u0928\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Connect Civils\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Rasexam16\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-09-05T09:11:04+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/nuclear-spin.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"292\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"140\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@rajras16\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u0905\u0928\u0941\u092e\u093e\u0928\u093f\u0924 \u092a\u0922\u093c\u0928\u0947 \u0915\u093e \u0938\u092e\u092f\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"12 \u092e\u093f\u0928\u091f\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":[\"WebPage\",\"FAQPage\"],\"@id\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/\",\"url\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/\",\"name\":\"\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 - Connect Civils\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/rajras.in\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/nuclear-spin.png\",\"datePublished\":\"2025-08-29T12:15:01+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-05T09:11:04+00:00\",\"description\":\"\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 : \u092e\u094c\u0932\u093f\u0915 \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924, NMR \u0938\u094d\u092a\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u094b\u0938\u094d\u0915\u094b\u092a\u0940, \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0915\u094d\u0935\u093e\u0902\u091f\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e, \u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f-\u0928\u093f\u0937\u094d\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915, \u0932\u093e\u0930\u094d\u092e\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0947\u0938\u0947\u0936\u0928\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#breadcrumb\"},\"mainEntity\":[{\"@id\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#faq-question-1757061018795\"}],\"inLanguage\":\"hi-IN\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"hi-IN\",\"@id\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/nuclear-spin.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/nuclear-spin.png\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"RAS 2024 \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0930\u093f\u0915\u094d\u0924\u093f\u092f\u093e\u0902: \u0905\u0927\u093f\u0938\u0942\u091a\u0928\u093e, \u0924\u093f\u0925\u093f\u092f\u093e\u0902, \u092a\u093e\u0920\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e\",\"item\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"RAS \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u0940 \u0924\u0948\u092f\u093e\u0930\u0940\",\"item\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":4,\"name\":\"\u0906\u0930\u090f\u090f\u0938 \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u092a\u0947\u092a\u0930 2\",\"item\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":5,\"name\":\"Physics\",\"item\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":6,\"name\":\"\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/rajras.in\/#website\",\"url\":\"https:\/\/rajras.in\/\",\"name\":\"RajRAS\",\"description\":\"Rajasthan RAS 2021 | Assistant Professor Exam | Police SI GK Preparation\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/rajras.in\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/rajras.in\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"hi-IN\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/rajras.in\/#organization\",\"name\":\"RajRAS Edu Services\",\"url\":\"https:\/\/rajras.in\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"hi-IN\",\"@id\":\"https:\/\/rajras.in\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/RajRAS-Logo-2.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/RajRAS-Logo-2.png\",\"width\":150,\"height\":76,\"caption\":\"RajRAS Edu Services\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/rajras.in\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/Rasexam16\",\"https:\/\/x.com\/rajras16\",\"https:\/\/www.instagram.com\/rajras16\/\",\"https:\/\/www.linkedin.com\/company\/rajras\/\",\"https:\/\/in.pinterest.com\/rajasthanras\/\",\"https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UC4SzIBtIwirMtxcGWgiJ85g\"]},{\"@type\":\"Question\",\"@id\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#faq-question-1757061018795\",\"position\":1,\"url\":\"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#faq-question-1757061018795\",\"name\":\"NMR-\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902? \u0926\u094b \u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923 \u0926\u0940\u091c\u093f\u090f\u0964\",\"answerCount\":1,\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"NMR-\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0935\u0947 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u091c\u093f\u0928\u0915\u093e \u0928\u094d\u092f\u0942\u0915\u094d\u0932\u093f\u092f\u0930 \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 (I) \u0936\u0942\u0928\u094d\u092f \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u094b\u0924\u093e\u0964 \u0907\u0928 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0949\u0928 \u0914\u0930\/\u092f\u093e \u0928\u094d\u092f\u0942\u091f\u094d\u0930\u0949\u0928 \u0915\u0940 \u0935\u093f\u0937\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<br\/><strong>NMR-\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923 \u092e\u0947\u0902 \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0939\u0948\u0902:<\/strong><br\/><strong>\u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0949\u0928 (1H):<\/strong> NMR \u092e\u0947\u0902 \u0938\u092c\u0938\u0947 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0907\u0938\u094d\u0924\u0947\u092e\u093e\u0932 \u0939\u094b\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u093e, \u0915\u094d\u092f\u094b\u0902\u0915\u093f \u092f\u0939 \u092a\u094d\u0930\u091a\u0941\u0930 \u092e\u093e\u0924\u094d\u0930\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u0907\u0938\u092e\u0947\u0902 \u0938\u0902\u0935\u0947\u0926\u0928\u0936\u0940\u0932\u0924\u093e \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<br\/><strong>\u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928-13 (13C):<\/strong> \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928-13 NMR \u092e\u0947\u0902 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u091c\u0948\u0935\u093f\u0915 \u092f\u094c\u0917\u093f\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f\u0964\",\"inLanguage\":\"hi-IN\"},\"inLanguage\":\"hi-IN\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 - Connect Civils","description":"\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 : \u092e\u094c\u0932\u093f\u0915 \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924, NMR \u0938\u094d\u092a\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u094b\u0938\u094d\u0915\u094b\u092a\u0940, \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0915\u094d\u0935\u093e\u0902\u091f\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e, \u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f-\u0928\u093f\u0937\u094d\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915, \u0932\u093e\u0930\u094d\u092e\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0947\u0938\u0947\u0936\u0928","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/","og_locale":"hi_IN","og_type":"article","og_title":"\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 - Connect Civils","og_description":"\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 : \u092e\u094c\u0932\u093f\u0915 \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924, NMR \u0938\u094d\u092a\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u094b\u0938\u094d\u0915\u094b\u092a\u0940, \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0915\u094d\u0935\u093e\u0902\u091f\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e, \u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f-\u0928\u093f\u0937\u094d\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915, \u0932\u093e\u0930\u094d\u092e\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0947\u0938\u0947\u0936\u0928","og_url":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/","og_site_name":"Connect Civils","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Rasexam16","article_modified_time":"2025-09-05T09:11:04+00:00","og_image":[{"width":292,"height":140,"url":"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/nuclear-spin.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@rajras16","twitter_misc":{"\u0905\u0928\u0941\u092e\u093e\u0928\u093f\u0924 \u092a\u0922\u093c\u0928\u0947 \u0915\u093e \u0938\u092e\u092f":"12 \u092e\u093f\u0928\u091f"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":["WebPage","FAQPage"],"@id":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/","url":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/","name":"\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 - Connect Civils","isPartOf":{"@id":"https:\/\/rajras.in\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/nuclear-spin.png","datePublished":"2025-08-29T12:15:01+00:00","dateModified":"2025-09-05T09:11:04+00:00","description":"\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926 : \u092e\u094c\u0932\u093f\u0915 \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924, NMR \u0938\u094d\u092a\u0947\u0915\u094d\u091f\u094d\u0930\u094b\u0938\u094d\u0915\u094b\u092a\u0940, \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 \u0915\u094d\u0935\u093e\u0902\u091f\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e, \u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f-\u0928\u093f\u0937\u094d\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915, \u0932\u093e\u0930\u094d\u092e\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0947\u0938\u0947\u0936\u0928","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#breadcrumb"},"mainEntity":[{"@id":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#faq-question-1757061018795"}],"inLanguage":"hi-IN","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"hi-IN","@id":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#primaryimage","url":"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/nuclear-spin.png","contentUrl":"https:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/nuclear-spin.png"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/rajras.in\/hi\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"RAS 2024 \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0930\u093f\u0915\u094d\u0924\u093f\u092f\u093e\u0902: \u0905\u0927\u093f\u0938\u0942\u091a\u0928\u093e, \u0924\u093f\u0925\u093f\u092f\u093e\u0902, \u092a\u093e\u0920\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e","item":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"RAS \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u0940 \u0924\u0948\u092f\u093e\u0930\u0940","item":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/"},{"@type":"ListItem","position":4,"name":"\u0906\u0930\u090f\u090f\u0938 \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u093e \u092a\u0947\u092a\u0930 2","item":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/"},{"@type":"ListItem","position":5,"name":"Physics","item":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/"},{"@type":"ListItem","position":6,"name":"\u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u0940\u092f \u091a\u0941\u0902\u092c\u0915\u0940\u092f \u0905\u0928\u0941\u0928\u093e\u0926"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/rajras.in\/#website","url":"https:\/\/rajras.in\/","name":"RajRAS","description":"Rajasthan RAS 2021 | Assistant Professor Exam | Police SI GK Preparation","publisher":{"@id":"https:\/\/rajras.in\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/rajras.in\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"hi-IN"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/rajras.in\/#organization","name":"RajRAS Edu Services","url":"https:\/\/rajras.in\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"hi-IN","@id":"https:\/\/rajras.in\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/RajRAS-Logo-2.png","contentUrl":"http:\/\/rajras.in\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/RajRAS-Logo-2.png","width":150,"height":76,"caption":"RajRAS Edu Services"},"image":{"@id":"https:\/\/rajras.in\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Rasexam16","https:\/\/x.com\/rajras16","https:\/\/www.instagram.com\/rajras16\/","https:\/\/www.linkedin.com\/company\/rajras\/","https:\/\/in.pinterest.com\/rajasthanras\/","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UC4SzIBtIwirMtxcGWgiJ85g"]},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#faq-question-1757061018795","position":1,"url":"https:\/\/rajras.in\/hi\/ras\/mains\/paper-2\/physics\/nuclear-magnetic-resonance\/#faq-question-1757061018795","name":"NMR-\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902? \u0926\u094b \u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923 \u0926\u0940\u091c\u093f\u090f\u0964","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"NMR-\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915 \u0935\u0947 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u091c\u093f\u0928\u0915\u093e \u0928\u094d\u092f\u0942\u0915\u094d\u0932\u093f\u092f\u0930 \u0938\u094d\u092a\u093f\u0928 (I) \u0936\u0942\u0928\u094d\u092f \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u094b\u0924\u093e\u0964 \u0907\u0928 \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0949\u0928 \u0914\u0930\/\u092f\u093e \u0928\u094d\u092f\u0942\u091f\u094d\u0930\u0949\u0928 \u0915\u0940 \u0935\u093f\u0937\u092e \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<br\/><strong>NMR-\u0938\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f \u0928\u093e\u092d\u093f\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923 \u092e\u0947\u0902 \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0939\u0948\u0902:<\/strong><br\/><strong>\u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0949\u0928 (1H):<\/strong> NMR \u092e\u0947\u0902 \u0938\u092c\u0938\u0947 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0907\u0938\u094d\u0924\u0947\u092e\u093e\u0932 \u0939\u094b\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u093e, \u0915\u094d\u092f\u094b\u0902\u0915\u093f \u092f\u0939 \u092a\u094d\u0930\u091a\u0941\u0930 \u092e\u093e\u0924\u094d\u0930\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u0907\u0938\u092e\u0947\u0902 \u0938\u0902\u0935\u0947\u0926\u0928\u0936\u0940\u0932\u0924\u093e \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0939\u094b\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<br\/><strong>\u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928-13 (13C):<\/strong> \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928-13 NMR \u092e\u0947\u0902 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u091c\u0948\u0935\u093f\u0915 \u092f\u094c\u0917\u093f\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f\u0964","inLanguage":"hi-IN"},"inLanguage":"hi-IN"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rajras.in\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/148701","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rajras.in\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/rajras.in\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rajras.in\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rajras.in\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=148701"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rajras.in\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/148701\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rajras.in\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/69911"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rajras.in\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=148701"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}